مولکولی ویروس شناسی

بخش مولکولی و ویروس‌شناسی آزمایشگاه پیوند در شیراز

ما در بخش مولکولی و ویروس‌شناسی آزمایشگاه پیوند، عوامل عفونی را در سطح ماده ژنتیکی بررسی می‌کنیم. در آزمایش‌های مولکولی، به‌جای اتکا به علائم بیمار یا پاسخ آنتی‌بادی بدن، بخش مشخصی از DNA یا RNA عامل بیماری‌زا در نمونه مناسب جست‌وجو می‌شود. این رویکرد می‌تواند به تشخیص برخی عفونت‌های ویروسی، پیگیری موارد مشخص و تکمیل تصمیم‌گیری پزشک کمک کند.

در مجموعه پیوند، ترموسایکلرهای Real-Time PCR، سیستم‌های استخراج DNA/RNA، دستگاه توالی‌یابی اتوماتیک (Sequencing) با عنوان CXCl3500 و میکروسکوپ‌های نوین استفاده می‌شود.

هر یک از این تجهیزات کاربرد متفاوتی دارد و لزوماً برای تمام آزمایش‌های ویروس‌شناسی استفاده نمی‌شود. نوع آزمون، نمونه لازم و زمان پاسخ برای هر درخواست باید پیش از نمونه‌گیری تأیید شود.

در یک نگاه: این صفحه برای آشنایی با خدمات تشخیص مولکولی عفونت‌ها و ویروس‌شناسی در شیراز است. برای بررسی بیماری‌های ارثی، ناقلی، آزمایش‌های ژنتیک پیش از تولد یا سیتوژنتیک، به بخش ژنتیک آزمایشگاه پیوند مراجعه کنید.

آزمایش مولکولی چیست و چه زمانی درخواست می‌شود؟

آزمایش مولکولی به گروهی از روش‌های آزمایشگاهی گفته می‌شود که توالی‌های مشخص DNA یا RNA را شناسایی یا اندازه‌گیری می‌کنند.

در تشخیص بیماری‌های عفونی، پزشک ممکن است زمانی این بررسی را درخواست کند که لازم باشد:

• حضور ماده ژنتیکی یک عامل عفونی مشخص بررسی شود.

• تشخیص با نتایج سایر آزمایش‌ها تکمیل شود.

• مقدار ماده ژنتیکی ویروس در فرایند پیگیری بیماری یا درمان اندازه‌گیری شود.

• در شرایط خاص، نوع یا ویژگی ژنتیکی عامل بیماری‌زا بررسی شود.

به زبان ساده، آزمایش PCR به دنبال نشانه ژنتیکی عامل هدف می‌گردد؛ اما نتیجه مثبت یا منفی باید در کنار زمان نمونه‌گیری، نوع نمونه، علائم و سابقه بیمار تفسیر شود.

طبق توضیح کتابخانه ملی پزشکی آمریکا درباره آزمایش PCR، این روش با تکثیر بخش هدف از ماده ژنتیکی، امکان شناسایی مقادیر اندک آن را فراهم می‌کند.

روش‌های مورد استفاده در تشخیص مولکولی و ویروس‌شناسی

PCR و Real-Time PCR چه تفاوتی دارند؟

در روش PCR (Polymerase Chain Reaction)، توالی مشخصی از DNA تکثیر می‌شود تا شناسایی آن امکان‌پذیر باشد.

در Real-Time PCR یا qPCR روند تکثیر با سیگنال فلورسانس در طول واکنش پایش می‌شود. با توجه به طراحی آزمون، Real-Time PCR می‌تواند برای شناسایی کیفی یا اندازه‌گیری کمی ماده ژنتیکی به کار رود.

نکته مهم این است که هر آزمایش Real-Time PCR الزاماً آزمایش بار ویروسی نیست.

RT-PCR برای ویروس‌های RNAدار

در آزمایش‌هایی که هدف، RNA است، معمولاً ابتدا RNA با کمک آنزیم رونوشت‌بردار معکوس به DNA مکمل تبدیل می‌شود و سپس مرحله تکثیر انجام می‌گیرد.

به این فرایند Reverse Transcription PCR یا RT-PCR گفته می‌شود.

اصطلاح RT-PCR را نباید با Real-Time PCR یکی دانست؛ هرچند ممکن است هر دو فرایند در یک آزمایش به‌صورت Real-Time RT-PCR به کار روند.

استخراج DNA و RNA و کنترل کیفیت نتیجه

کیفیت نمونه، روش استخراج اسید نوکلئیک، کنترل‌های آزمایش و پیشگیری از آلودگی متقاطع بر اعتبار نتیجه تأثیر دارند.

در فرایند استاندارد آزمایش مولکولی از کنترل‌های مناسب برای پایش مراحل استخراج، تکثیر و شناسایی استفاده می‌شود. نتیجه نامعتبر یا مهارشدن واکنش ممکن است به بررسی یا نمونه‌گیری مجدد نیاز داشته باشد.

تجهیزات و فناوری‌های بخش مولکولی و ژنتیک آزمایشگاه پیوند

تجهیزات این حوزه شامل موارد زیر است:

ترموسایکلرهای Real-Time PCR

این دستگاه‌ها برای انجام واکنش‌های تکثیر و شناسایی توالی‌های مشخص DNA یا RNA، پس از آماده‌سازی مناسب نمونه و بر اساس طراحی هر آزمون استفاده می‌شوند.

فناوری Real-Time PCR امکان پایش واکنش تکثیر را فراهم می‌کند و بسته به نوع آزمایش، می‌تواند برای بررسی کیفی یا کمی ماده ژنتیکی به کار رود.

سیستم‌های استخراج DNA و RNA

استخراج ماده ژنتیکی یکی از مراحل مهم در بسیاری از آزمایش‌های مولکولی است.

سیستم‌های استخراج DNA/RNA برای جداسازی و آماده‌سازی اسیدهای نوکلئیک از نمونه‌های مناسب، پیش از انجام آزمایش مولکولی استفاده می‌شوند.

کیفیت استخراج و کنترل عوامل مداخله‌گر می‌تواند بر نتیجه نهایی تأثیرگذار باشد.

دستگاه توالی‌یابی اتوماتیک Sequencing مدل CXCl3500

در بخش ژنتیک ما، دستگاه توالی‌یابی اتوماتیک با عنوان CXCl3500 در مجموعه تجهیزات تخصصی قرار دارد.

تجهیزات توالی‌یابی و تحلیل قطعات DNA در آزمایش‌هایی کاربرد دارند که هدف آن‌ها بررسی توالی یا ویژگی‌های مشخص ماده ژنتیکی است.

این فناوری با Real-Time PCR یکسان نیست و کاربرد آن به نوع آزمون، روش اعتبارسنجی‌شده و شرایط آزمایش بستگی دارد.

میکروسکوپ‌های نوین و بررسی‌های سیتوژنتیک

میکروسکوپ‌های تخصصی در برخی بررسی‌های سلولی و کروموزومی کاربرد دارند.

در سیتوژنتیک پزشکی، تعداد و ساختار کروموزوم‌ها بررسی می‌شود. این بررسی‌ها می‌توانند در ارزیابی برخی اختلالات کروموزومی و تکمیل فرایند تشخیص ژنتیکی نقش داشته باشند.

نکته تخصصی: وجود تجهیزات مولکولی، توالی‌یابی و سیتوژنتیک در یک مجموعه به معنی یکسان‌بودن خدمات آن‌ها نیست. هر روش برای پاسخ به پرسش تشخیصی مشخصی انتخاب می‌شود.

برای اطلاعات بیشتر درباره بیماری‌های ارثی و بررسی‌های کروموزومی، بخش ژنتیک آزمایشگاه پیوند شیراز را مشاهده کنید.

کاربردهای آزمایش‌های مولکولی در بررسی عفونت‌های ویروسی

آزمون‌های مولکولی بر اساس عامل هدف، ممکن است برای شناسایی عفونت، تشخیص تکمیلی یا اندازه‌گیری بار ویروسی درخواست شوند.

موارد زیر نمونه‌هایی از کاربردهای شناخته‌شده این فناوری در پزشکی هستند. فهرست دقیق آزمایش‌های فعال و امکان پذیرش هر نمونه باید با آزمایشگاه پیوند هماهنگ شود.

بررسی ویروس پاپیلومای انسانی (HPV)

در آزمایش‌های مولکولی HPV، با توجه به نوع روش و کیت، DNA یا RNA انواع مشخصی از ویروس بررسی می‌شود.

بعضی آزمون‌ها برای شناسایی انواع پرخطر HPV طراحی شده‌اند و برخی امکان گزارش ژنوتیپ‌های خاص را دارند.

آزمایش HPV با پاپ‌اسمیر یکسان نیست. آزمون HPV حضور ماده ژنتیکی ویروس هدف را بررسی می‌کند، اما پاپ‌اسمیر برای ارزیابی تغییرات سلولی دهانه رحم به کار می‌رود.

انتخاب آزمون و فاصله غربالگری به سن، سابقه نتایج قبلی و دستورالعمل بالینی بستگی دارد. مثبت‌شدن HPV به‌تنهایی تشخیص سرطان نیست.

برای مطالعه بیشتر، توضیح مؤسسه ملی سرطان آمریکا درباره نتایج HPV و پاپ‌اسمیر راهنمای معتبری است.

بررسی مولکولی هپاتیت‌های ویروسی B و C

در ارزیابی هپاتیت B، آزمایش HBV DNA می‌تواند برای شناسایی یا اندازه‌گیری ماده ژنتیکی ویروس در شرایط بالینی مناسب استفاده شود.

در هپاتیت C نیز آزمایش HCV RNA برای بررسی وجود عفونت فعلی، از جمله پس از نتیجه واکنشی آنتی‌بادی، اهمیت دارد.

طبق راهنمای تشخیص هپاتیت C مرکز کنترل و پیشگیری بیماری‌های آمریکا (CDC)، نتیجه واکنشی آزمایش آنتی‌بادی HCV برای تعیین وجود عفونت فعلی به بررسی RNA نیاز دارد.

آزمایش‌های کمی یا Viral Load با آزمایش‌های صرفاً کیفی یکسان نیستند. نتیجه کمی باید با واحد گزارش، حد شناسایی روش و روند آزمایش‌های قبلی تفسیر شود.

تصمیم درباره شروع، تغییر یا پایان درمان بر عهده پزشک است.

بررسی مولکولی برخی عفونت‌های تنفسی

در برخی عفونت‌های تنفسی، آزمایش مولکولی می‌تواند وجود ماده ژنتیکی ویروس هدف را در نمونه‌ای مانند سواب تنفسی بررسی کند.

انتخاب آزمایش به ویروس مورد شک، زمان شروع علائم و شرایط بالینی وابسته است.

نتیجه منفی، به‌ویژه در نمونه نامناسب یا زمان نامطلوب نمونه‌گیری، همیشه عفونت را به‌طور قطعی رد نمی‌کند.

CDC در توضیح روش‌های مولکولی ویروس‌های تنفسی تفاوت آن‌ها با تست‌های آنتی‌ژن را شرح داده است.

تفاوت آزمایش PCR با الایزا و کشت میکروبی چیست؟

این روش‌ها رقیب مطلق یکدیگر نیستند و ممکن است پزشک برای پاسخ به پرسش‌های متفاوت، بیش از یک نوع آزمایش درخواست کند.

برای آشنایی با این خدمات، بخش الایزا آزمایشگاه پیوند و خدمات کشت در بخش میکروب‌شناسی و آزمایش ادرار ما را مشاهده کنید.

آیا تشخیص مولکولی عفونت با آزمایش ژنتیک و سیتوژنتیک یکی است؟

خیر. در مولکولی عفونی، هدف معمولاً شناسایی DNA یا RNA عامل عفونی است؛ اما در ژنتیک پزشکی تغییرات ژنی یا کروموزومی انسان برای بررسی بیماری‌های ارثی، وضعیت ناقلی و سایر کاربردهای پزشکی ارزیابی می‌شوند.

سیتوژنتیک نیز به بررسی ساختار و تعداد کروموزوم‌ها می‌پردازد و با آزمایش ویروس‌شناسی یکسان نیست.

تکنیک‌های مولکولی ممکن است در هر دو حوزه استفاده شوند، اما نوع نمونه، پرسش پزشکی، طراحی آزمون و تفسیر نتیجه متفاوت است.

در برخی خانواده‌ها، نتایج بررسی‌های ژنتیکی و کروموزومی، همراه با مشاوره ژنتیک، می‌توانند در ارزیابی احتمال انتقال برخی اختلالات به فرزندان نقش داشته باشند. میزان خطر به نوع اختلال، الگوی وراثت و شرایط خانواده بستگی دارد.

برای بررسی ناقلی تالاسمی یا PKU، آزمایش‌های ژنتیکی دوران بارداری و سایر بررسی‌های ارثی، توضیحات بخش تخصصی ژنتیک آزمایشگاه پیوند شیراز را مطالعه کنید.

برای آزمایش PCR چه نمونه‌ای لازم است و چگونه آماده شویم؟

نمونه آزمایش PCR برای همه بیماری‌ها یکسان نیست.

بر اساس عامل هدف و روش آزمایش، ممکن است نمونه خون، پلاسما، سواب از محل مشخص، ترشحات یا نمونه بافتی درخواست شود.

ظرف نمونه، محیط انتقال، دمای نگهداری و فاصله زمانی تا تحویل نیز ممکن است متفاوت باشد.

پیش از مراجعه:

1. نام دقیق آزمایش یا نسخه پزشک را آماده کنید؛ عبارت کلی «PCR» برای تعیین نمونه و روش کافی نیست.

2. در صورت مصرف داروهای ضدویروس، مصرف دارو و زمان شروع آن را به پزشک و آزمایشگاه اطلاع دهید؛ دارو را خودسرانه قطع نکنید.

3. درباره ناشتایی، محدودیت‌های پیش از نمونه‌گیری، روش جمع‌آوری و زمان پذیرش همان آزمایش استعلام کنید. برای همه آزمایش‌های PCR ناشتایی لازم نیست.

4. در صورت داشتن نتیجه قبلی، به‌خصوص برای آزمایش‌های بار ویروسی، آن را برای مقایسه بالینی همراه داشته باشید.

برای اطلاعات عمومی، صفحه آمادگی‌های پیش از آزمایش پیوند در دسترس است؛ دستور اختصاصی هر آزمایش بر راهنمای عمومی اولویت دارد.

تفسیر جواب PCR: مثبت، منفی و بار ویروسی

در آزمون‌های کیفی ممکن است نتیجه با عنوان Detected / Positive یا Not Detected / Negative گزارش شود.

نتیجه مثبت به معنای شناسایی هدف آزمایش در نمونه است؛ اما بسته به عامل و روش، به‌تنهایی شدت بیماری، قابلیت انتقال یا نیاز به درمان را تعیین نمی‌کند.

نتیجه منفی نیز تنها نشان می‌دهد هدف آزمایش در آن نمونه و در محدوده توان روش شناسایی نشده است.

در آزمون‌های کمی، مقدار ماده ژنتیکی ممکن است با واحدهایی مانند IU/mL یا copies/mL گزارش شود.

مقدار قابل اندازه‌گیری، حد تشخیص و تغییرات نتایج در طول زمان باید با در نظر گرفتن روش آزمایش و وضعیت بیمار تحلیل شوند.

همچنین عدد Ct در آزمایش کیفی Real-Time PCR به‌طور خودکار معادل بار ویروسی، شدت بیماری یا میزان واگیرداری نیست.

آزمایش مولکولی و PCR در شیراز؛ مراجعه به آزمایشگاه پیوند

برای بررسی درخواست‌های مولکولی و ویروس‌شناسی در شیراز، می‌توانید پیش از مراجعه نام دقیق آزمایش، نوع نمونه و شرایط پذیرش را با آزمایشگاه پیوند هماهنگ کنید.

امکان انجام تست و زمان پاسخ به آزمون درخواستی بستگی دارد؛ برای برخی نمونه‌های تخصصی نیز نمونه‌گیری باید در مرکز درمانی یا با هماهنگی قبلی صورت گیرد.

آدرس: شیراز، خیابان اردیبهشت، حدفاصل ۲۰ متری و صورتگر، نبش کوچه ۲

شماره تماس: 91009100-071

پذیرش آنلاین آزمایشگاه پیوند | آدرس و راه‌های ارتباطی

پرسش‌های متداول درباره آزمایش PCR و ویروس‌شناسی

آیا آزمایش PCR فقط برای کرونا استفاده می‌شود؟

خیر. PCR و روش‌های مرتبط برای بررسی طیفی از عوامل عفونی و نیز کاربردهای دیگر آزمایشگاهی استفاده می‌شوند. نوع آزمایش باید بر اساس عامل هدف انتخاب شود.

آیا PCR می‌تواند نوع ویروس را مشخص کند؟

اگر آزمون برای ویروس یا ژنوتیپ مشخصی طراحی و اعتبارسنجی شده باشد، می‌تواند همان هدف را شناسایی کند. هیچ PCR واحدی به‌صورت خودکار تمام ویروس‌ها را تشخیص نمی‌دهد.

آیا جواب مثبت PCR همیشه به معنی بیماری فعال است؟

لزوماً خیر. نتیجه مثبت، شناسایی ماده ژنتیکی هدف را نشان می‌دهد. ارتباط آن با عفونت فعال، بیماری بالینی یا نیاز به درمان به عامل، نمونه، روش و وضعیت فرد بستگی دارد.

آیا آزمایش PCR به ناشتایی نیاز دارد؟

نه همیشه. برای بسیاری از آزمون‌های مولکولی ناشتایی لازم نیست، اما شرایط نمونه‌گیری به نوع تست بستگی دارد؛ دستور مربوط به همان آزمایش ملاک است.

جواب آزمایش Real-Time PCR چه زمانی آماده می‌شود؟

زمان پاسخ ثابت نیست و با توجه به نوع آزمون، زمان پذیرش نمونه، روش و نیاز به بررسی تکمیلی متفاوت خواهد بود. زمان دقیق را هنگام پذیرش استعلام کنید.

تفاوت PCR با آزمایش ژنتیک چیست؟

PCR یک روش آزمایشگاهی است که می‌تواند هم در تشخیص عوامل عفونی و هم در برخی آزمایش‌های ژنتیکی استفاده شود؛ اما «آزمایش ژنتیک» بر بررسی تغییرات ژنی یا کروموزومی انسان تمرکز دارد. جزئیات خدمات ژنتیک در صفحه مستقل آن آمده است.